سیاسی
بررسی سیگنالها نشان میدهند احتمال از سرگیری جنگ بالا است
نشست یکشنبه ۱۲ مهر نشان داد دو طرف هنوز بر سر موضوع مذاکره توافق ندارند. «اسماعیل بقایی» گفت پیشنهادهایی که آمریکا از مسیر قطر فرستاده، کموبیش همان مواضع قبلی و متمرکز بر پرونده هستهای است، در حالی که تهران در این مرحله فقط بر تنگه هرمز تمرکز دارد.
همان روز «محمدباقر قالیباف» در مجلس گفت تا هفت شرط مبتنی بر تفاهمنامه اسلامآباد محقق نشود، تنگه باز نخواهد شد. این فاصله، حاشیهای نیست. وقتی دستورکار یکی هستهای است و دستورکار دیگری بازگشایی آبراه، هر تماس میانجی میتواند همزمان مقدمه توافق و مقدمه دور بعدی درگیری باشد. احتمال جنگ در این وضع بالاست. هرمز عملاً بسته مانده، طرح هفتروزه ایران رد شده، و روایتهای آمریکایی از آمادگی برای ازسرگیری حمله پس از انتخابات میاندورهای حکایت دارند. با این حال مذاکره هم دور از دسترس نیست.
بنزین نزدیک چهار و نیم دلار و نفت حول صد دلار، هزینه یک دور تازه را برای ترامپ، درست پیش از سوم نوامبر، سنگین کرده است. گران بودن جنگ، مانع قطعی آن نیست؛ فقط شکل و زمانش را به نتیجه انتخابات آمریکا و ماندن یا نماندن نتانیاهو گره میزند.
دو دستورکار و موضع طرفین
بقایی در نشست خبری گفت هیئت ایرانی در توقف کوتاه دوحه، هنگام بازگشت از نیویورک، مواضع خود را به میانجی قطری رسانده و ملاحظات آمریکا را بررسی کرده است. جزئیاتی مانده که پس از ارزیابی ابلاغ میشود. جمله کلیدی او این بود: «پیشنهاد آمریکایی عمدتاً خط قبلی و مشخصاً هستهای است»؛ «تمرکز ما در این مرحله بر موضوع تنگه هرمز است.» بازگشت امنیت به آبراه، به گفته او، گام مشخص میخواهد: پایان اختلال در کشتیرانی تجاری ایران، رفع تحریمها از جمله تحریمهای پس از تفاهم ۱۸ ژوئن، و توقف اقدامات مداخلهجویانه در منطقه. او این را هم رد کرد که طرح هفتروزه معاوضه بازرسی آژانس با تخفیف تحریم بوده باشد، و گفت ایران اساساً وارد بحث هستهای در ازای تحریم نشده است. قالیباف همان روز لحن سیاسیتری اعلام داشت. آمریکاییها در رسانه یک چیز میگویند و از مسیر میانجی چیز دیگری میفرستند، اما «دوران فرسایش زمان و دیکته کردن مطالبات یکطرفه گذشته است.» او امنیت ملی را تابع توییت ندانست. این تفکیک، پاسخ تهران به الگوی آشنای ترامپ است: تهدید علنی، پیام غیررسمی و جابهجایی سریع میان ژست توافق و هشدار نظامی. طرف آمریکایی دستورکار دیگری دارد. اواخر سپتامبر ترامپ طرح هفتروزهای را رد کرد که «عباس عراقچی» در حاشیه مجمع عمومی، از جمله در تماس حدود سهساعته با «استیو ویتکاف» و میانجیگری قطر، روی میز گذاشته بود.
ترامپ آن تماس را «خیلی خوب» خواند و از نشست بعدی حرف زد. چند روز بعد، روایت رسانههای آمریکایی و اسرائیلی این بود که واشینگتن پیشنهاد بازگشایی هرمز را نپذیرفته و امتیاز هستهای میخواهد. طرح ایرانی بازگشایی را ظرف هفت روز پس از تحقق شروط میگذاشت: رفع محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدود، توقف خصومت در جبهههای منطقه، و رفع تحریم نفت. واشینگتن این بسته را پیششرط یکطرفه دید. ریشه به ۱۸ ژوئن برمیگردد. تفاهم آن تاریخ، قرار بود جنگ را جمع کند، هرمز را باز کند و ظرف شصت روز، تا حدود ۱۷ اوت، مذاکره نهایی را شروع کند. مهلت گذشت. گفتوگوی ایران و عمان بر سر نقشه تردد جلو رفت، نه ترتیبات امنیتی پایدار. از نگاه تهران، آمریکا محاصره را نگه داشته، تحریم تازه گذاشته و موضوع را به هستهای برگردانده. از نگاه واشینگتن، بستن مؤثر آبراه اهرمی است که ایران بدون امتیاز راهبردی آن را رها نمیکند.
الفبای مذاکره یعنی توافق بر سر اینکه اول درباره چه چیزی حرف زده میشود. آمریکا هستهای را موضوع اصلی و هرمز را ابزار فشار میبیند. ایران بستن هرمز را موضوع اصلی و نتیجه ناامنی جنگ و محاصره میداند، و هستهای را پروندهای که نباید پیش از رفع آن ناامنی باز شود. این شکاف، بیش از اختلاف بر سر یک عدد غنیسازی، احتمال برخورد را بالا میبرد. کانالی که موضوع مشترک ندارد، آسان به بنبست میرسد و بنبست، در میدانی که نیروها روبروی هماند، به حادثه میدان نزدیک است.
چرا احتمال جنگ بالاست
سه عامل این احتمال را بالا نگه داشته است.
اول، رد طرح هفتروزه. ترامپ پیشنهادی را کنار گذاشت که تهران آن را مسیر کوتاه بازگشت به تفاهم اسلامآباد میدانست. قالیباف فردای آن پاسخ گفت دوران دیکته گذشته است. وقتی یک طرف پیشنهاد زماندار را رد میکند و طرف دیگر شرط خود را تکرار میکند، فضای مانور دیپلماتیک جمع میشود.
دوم، روایت ازسرگیری حمله. نیویورکپست در ۲۸ سپتامبر، همزمان با جهش برنت به بالای ۱۰۷ دلار، نوشت ترامپ به اطرافیان گفته انتظار دارد حملات پس از میاندورهای از سر گرفته شود. خودش هم علناً افت نفت را به بعد از انتخابات موکول کرده بود. این حرف، حتی اگر تاکتیک فشار باشد، سقف تنش را بالا میبرد.
سوم، باز بودن میدان. هرمز بسته است، محاصره دریایی ادامه دارد، و بقایی گفته نیروهای مسلح هوشیار و آماده دفع تعرضاند. در چنین تراکمی، یک کشتی خارج از مسیر، یک پهپاد، یا یک تبادل آتش محدود میتواند بدون تصمیم کاخ سفید به دور تازه برسد. جنگ اینجا فقط محصول اراده خصمانه ترامپ نیست؛ محصول میدانی است که دو طرف در آن اهرم خود را رها نمیکنند و بر موضع خود سرسختانه ایستاده اند.
مذاکره چرا هنوز ممکن است؟
گران بودن جنگ، احتمال آن را صفر نمیکند، اما درِ گفتوگو را هم نمیبندد. نیویورکتایمز در ۲۶ سپتامبر نوشت میانگین بنزین به نزدیک ۴٫۵۰ دلار رسیده و گازوئیل از ۶٫۵۰ دلار گذشته؛ وام مسکن سیساله هم بالای هفت درصد است. ترامپ گفت انتخابات در محاسبه ایران «اصلاً وارد ذهن نمیشود»، ولی رأیدهندگان هزینه زندگی را به جنگ وصل کردهاند.
الپائیس یادآوری کرد حتی اگر هرمز همین امروز باز شود، اثر آن بر پمپ بنزین پیش از سهشنبه اول نوامبر کامل نمیرسد. یعنی ترامپ برای پایین آوردن قیمت پیش از رأی، وقت کم دارد و این حرف را برای توجیه یک دور تازه یا کاهش هزینه سیاسی زیاد. بیان کرده.همین تناقض، کانال دوحه را زنده نگه داشته است. بقایی تأیید کرد مواضع رد و بدل شده و نکات تکمیلی در راه است. این هنوز مذاکره نیست، ولی قطع رابطه دیپلماتیک هم نیست. مانع، بیاعتمادی است: هر طرف میترسد که در گام اول، اهرم طرف مقابل را تقویت کند و قدمی از موضع خود به عقب بگذارد.
تقویم سیاسی؛ انتخابات و نتانیاهو
شاید بتوان گفت احتمال جنگ بیشتر از متن پیشنهادها، به نتیجه انتخابات آمریکا و وضعیت اسرائیل بند است.
اول باید دید نتانیاهو در قدرت میماند یا نه. گزارشهای اواخر سپتامبر از هشدار او درباره احتمال حمله پیش از انتخابات اکتبر اسرائیل حکایت داشت. اگر دولت او تضعیف شود، شیب فشار برای گره زدن آبراه هرمز به پرونده امنیتی اسرائیل کمتر میشود؛ اما حذف نمیشود.دوم، نتیجه سوم نوامبر. اگر جمهوریخواهان اکثریت را حفظ کنند و ترامپ مجلس را به دموکراتها نبازد، بعید است بلافاصله دستور حمله بدهد. دستش باز است، عجله انتخاباتی ندارد، و میتواند مذاکره فرسایشی را ادامه دهد؛ همان الگویی که خودش با موکول کردن افت نفت به بعد از رأی نشان داده است. اگر ببازد، محاسبه عوض میشود. تا پیش از تحلیف کنگره جدید و سنگاندازی دموکراتها، پنجرهای کوتاه برای اقدام یکجانبه باز است و انگیزه واکنش انتقامجویانه، چه برای ثبت پیروزی نظامی و چه برای تحمیل هزینه به تهران پیش از محدودیت بعدی، بیشتر میشود. باخت انتخابات، خودکار به جنگ نمیرسد؛ شاید بتواند به مصالحه شتاب بدهد. اما در ترکیبی که طرح ایرانی رد شده و هرمز بسته مانده و طرفین از مواضع خود پایین نمی آیند، شیب این پنجره به سمت تشدید است نه آرامش.
اختلاف از حاشیه به متن
نشست ۱۲ مهر (اظهارات بقایی) اختلاف را از حاشیه به متن آورد. آمریکا از مسیر قطر هنوز درباره هستهای حرف میزند. ایران، در وزارت خارجه و مجلس، میگوید موضوع این مرحله هرمز است نه هسته ای و هفت شرط اسلامآباد خط قرمز بازگشایی این آبراهه حیاتی است. این اختلاف بر سر الفبای مذاکره است و به همین دلیل احتمال جنگ را بالا میبرد، نه پایین.
البته همان طور که اشاره شد مذاکره هم منتفی نیست. هزینه نفت و بنزین برای ترامپ سنگین است و کانال دوحه هنوز پیام رد و بدل میکند. از نظر نگارنده آنچه زمان و شدت درگیری را تعیین میکند، بیشتر از متن این پیامها، دو متغیر سیاسی است: ماندن نتانیاهو و اینکه جمهوریخواهان در سوم نوامبر اکثریت را نگه دارند یا تا پیش از محدودیت کنگره بعدی، پنجره اقدام انتقامجویانه باز شود.
روزنامه صبح ساحل
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
کمیسیون اروپا تعلیق توافقنامه همکاری با اسرائیل را بررسی میکند
متلاشی شدن یک تیم گروهک تجزیه طلب پژاک
نتایج هفته اول دور برگشت لیگ برتر کشتی آزاد
تیراندازی در یک مایلی کاخ سفید؛ دستکم پنج نفر زخمی شدند
ثبت بیش از ۳۷ هزار مورد شبهآنفلوانزا در کشور طی یک هفته
دشت سه امتیازی شاگردان پورسبزعلی از کرج
درخواست ایران برای مقابله با استفاده نظامی از هوش مصنوعی
جمعآوری کارت جایگاههای سوخت به مرور در تمام استانها؛ به معلمان، صیادان و کادر درمان هرمزگان سهمیه جبرانی داده میشود
محدودیت ترافیکی مراسم تشییع شهدای گمنام هشت سال دفاع مقدس در بندرعباس
سازمان دریایی انگلیس درباره حادثه خلیج فارس هشدار داد
صبر مردم تمام شده
مردم هرمزگان در تنگه هرمز گلوی آمریکا را فشار دادند و در اینجا دولت گلوی مردم را فشار میدهد
آغاز طرح خرید اعتباری کالا؛ ثبتنام از امروز و شروع خرید از ۲۵ آبانماه
سیدهصدیقه موسوی سکاندار هیئت شد
ترسیم برنامههای نیمه دوم سال ۱۴۰۵
کیف پول بازنشستگان فعال شد
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره میشود.