اجتماعی
از اختلال بلع نوزاد تا گفتار کودک؛ روایت یک گفتار درمانگر از سالهای طلایی رشد
گفتار و زبان تنها ابزار ارتباطی نیستند، بلکه نقش مهمی در رشد شناختی، اجتماعی و عاطفی کودک دارند. تشخیص بهموقع اختلالات گفتار و زبان، مشکلات بلع و تغذیه و نشانههای اختلالات رشدی میتواند مسیر رشد کودک را تغییر دهد.
صبحساحل در گفتوگو با «بیتا آذرپیکان»، کارشناس گفتاردرمانی و مخترع دستگاه تحریککننده عضلات خارجی در گفتاردرمانی به اهمیت مداخله زودهنگام، علائم هشدار اختلال بلع نوزادان، تأخیر گفتار، اوتیسم و مشکلات دسترسی به خدمات توانبخشی در هرمزگان پرداخته است. بیتا آذرپیکان، فعالیت حرفهای خود را در مراکز اوتیسم زاهدان و بندرعباس آغاز کرده و بهعنوان نخستین گفتاردرمانگر بیمارستان شریعتی در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) فعالیت داشته است.
چه شد که گفتاردرمانی را انتخاب کردید و فعالیت خود را از چه زمانی آغاز کردید؟
بعد از تحقیق و مشورت با افراد باتجربه در حوزه توانبخشی و با توجه به علاقهام به آموزش و درمان نوزادان و کودکان، این رشته را انتخاب کردم و از انتخابم بسیار خرسندم؛ چون با روحیه و شخصیت من سازگار است. از ایدهپردازی و خلاقیت نیز لذت میبرم و گفتاردرمانی این امکان را به من داده که با استفاده از خلاقیت، روند درمان را پیش ببرم.
از سال ۱۳۹۸ در مراکز اوتیسم زاهدان و بندرعباس فعالیت داشتهام و از سال ۱۴۰۰ نیز بهعنوان نخستین گفتاردرمانگر بیمارستان شریعتی در بخش NICU مشغول به کار شدم. یکی از مهمترین تجربیات من در این سالها، اهمیت زمان طلایی مداخله بوده است. هرچه درمان زودتر آغاز شود، میتوان از بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کرد و به کودک کمک کرد از ظرفیتهای خود بیشتر استفاده کند.

اختلال بلع در نوزادان چیست و چه علائمی باید والدین را نگران کند؟
اختلال بلع معمولاً به ناهماهنگی مکیدن، بلع و تنفس مربوط میشود و میتواند با سرفه، خفگی و ورود شیر به راه هوایی همراه باشد. این مشکل در بسیاری از موارد ریشه عصبی یا ساختاری دارد و در نوزادان نارس یا نوزادانی که دچار آسیب مغزی شدهاند بیشتر دیده میشود.
سرفه و خفگی مکرر هنگام شیر خوردن، تغییر رنگ، قطع شدن تنفس، خارج شدن شیر از بینی و خستگی شدید هنگام تغذیه از جمله علائم هشدار هستند. اگر تغذیه نوزاد بیشتر از ۳۰ تا ۴۰ دقیقه طول بکشد نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا تغذیه طولانی میتواند انرژی زیادی از نوزاد بگیرد.
این مسئله با بیقراری یا کولیک تفاوت دارد. کولیک و بیقراری لزوماً ارتباطی با ایمنی راه هوایی ندارند، اما اختلال بلع یک مشکل عملکردی و ایمنی در فرآیند تغذیه است.
چه نوزادانی بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند؟
نوزادان نارس، بهخصوص نوزادانی که پیش از ۳۴ هفتگی متولد میشوند، در معرض خطر بیشتری هستند؛ زیرا هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس حدود هفتههای ۳۲ تا ۳۴ تکامل پیدا میکند. نوزادان با وزن تولد پایین، نوزادانی که به دلیل نارس بودن، لولهگذاری، استفاده از دستگاه تنفس یا بیماری زمینهای در NICU بستری بودهاند و همچنین نوزادان دارای آسیب یا ناهنجاری عصبی نیز در معرض خطر قرار دارند.کمبود اکسیژن هنگام تولد، خونریزی مغزی، برخی سندرمهای ژنتیکی، شکاف لب و کام و بیماریهای مادرزادی قلبی و تنفسی نیز میتوانند از عوامل مرتبط باشند.اگر اختلال بلع تشخیص داده نشود، ممکن است شیر یا غذا وارد راههای هوایی شود و مشکلاتی مانند عفونتهای تنفسی، ذاتالریه، مشکلات تنفسی، وزنگیری نامناسب و کند شدن رشد ایجاد کند. تجربههای ناخوشایند هنگام تغذیه نیز ممکن است بعدها باعث بیزاری یا مقاومت کودک نسبت به غذا شود.
گفتاردرمانگر در NICU چه نقشی دارد؟
گفتاردرمانگر آمادگی نوزاد برای تغذیه خوراکی را بررسی کرده و رفلکسهای مکیدن، بلع و تنفس را ارزیابی میکند. مداخلات مکیدن غیرتغذیهای و تغذیهای، تحریکات حسی دهان و تقویت رفلکس مکیدن نیز انجام میشود. آموزش والدین و پرستاران درباره نحوه تغذیه و وضعیت مناسب قرارگیری نوزاد، بخش مهم دیگری از این وظایف است.
والدین از چه زمانی باید نگران تأخیر گفتار باشند؟
از حدود ۲۰ ماهگی، اگر درک و شناخت کودک متناسب با سن نباشد یا کمتر از ۱۰ کلمه کاربردی داشته باشد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود. البته تأخیر در تعداد کلمات همیشه به معنای وجود اختلال نیست. کودکان دیرگو ممکن است در تعداد کلمات و جملهسازی تأخیر داشته باشند، اما درک، شناخت، بازی نمادین و تعامل اجتماعی آنها معمولاً مناسب است.با این حال، اگر کودک در هر دو زبان دچار تأخیر باشد یا در کنار تأخیر گفتار، مشکلات دیگری مانند ضعف در تعامل اجتماعی یا پسرفت مهارتها دیده شود، بررسی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اگر کودک کلمات محدودی دارد، والدین چه اقدامی انجام دهند؟
اگر درک و شناخت کودک طبیعی باشد، از حدود ۲۰ ماهگی میتوان با راهنمایی گفتاردرمانگر برای مدتی روی تعامل و زبان در خانه کار کرد. اگر پیشرفتی حاصل نشد، مراجعه برای گفتاردرمانی توصیه میشود. از دو سال و نیم نیز اگر کودک کلمات یا جملههای محدودی دارد یا اصلاً کلمه و جملهای نمیگوید، بهتر است مداخله تخصصی آغاز شود.استفاده زیاد از موبایل، تبلت و تلویزیون نیز میتواند با کاهش تعامل واقعی کودک و خانواده، بر رشد گفتار و زبان، توجه و تمرکز و یادگیری اثر منفی بگذارد.
آیا دوزبانگی باعث تأخیر گفتار میشود؟
خیر. دوزبانگی بهخودیخود باعث تأخیر گفتار و زبان نمیشود. ممکن است تعداد کلمات کودک در هر زبان بهتنهایی کمتر باشد، اما اگر مجموع واژگان دو زبان را در نظر بگیریم، وضعیت متفاوت خواهد بود. اگر کودک در هر دو زبان دچار تأخیر باشد، باید احتمال وجود اختلال زمینهای زبان بررسی شود.
آیا تأخیر گفتار بهتنهایی به معنای اوتیسم است؟
خیر. تأخیر گفتار بهتنهایی به معنای اوتیسم نیست و برای تشخیص باید سایر نشانههای اجتماعی و رفتاری نیز بررسی شوند.در گفتاردرمانی کودکان دارای اوتیسم، ابتدا روی ارتباطات پیشکلامی مانند توجه مشترک، اشاره کردن، تماس چشمی و دنبال کردن دستورها کار میشود و سپس استفاده اجتماعی از زبان مورد توجه قرار میگیرد. مداخله زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در سالهای نخست زندگی، انعطافپذیری مغز بیشتر است.
مهمترین نشانههای اولیه اوتیسم چیست؟
در حوزه ارتباط اجتماعی، محدود بودن تماس چشمی، پاسخ ندادن به اسم، نداشتن اشاره کردن، پایین بودن اشتراک لذت و توجه و کم بودن بازی با همسالان از نشانههایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.در حوزه گفتار و زبان نیز نداشتن غان و صداهای ارتباطی، از دست دادن کلمات یا مهارتهایی که کودک قبلاً به دست آورده و ضعف در استفاده یا درک حرکات و اشارههای ارتباطی اهمیت دارند. حرکات تکراری، علایق محدود، حساسیتهای حسی غیرمعمول، نیاز شدید به روال ثابت و ناراحتی در برابر تغییر نیز میتوانند هشداردهنده باشند. البته هیچ علامتی بهتنهایی به معنای اوتیسم نیست و باید مجموعهای از نشانههای اجتماعی و رفتاری بررسی شود. پسرفت مهارتها نیز یک زنگ خطر مهم است و نیاز به ارزیابی سریع دارد.
مهمترین چالش فعالیت در حوزه توانبخشی چیست؟
یکی از مهمترین مشکلات، هزینه درمان و کمبود متخصص است. بسیاری از کودکان به دو تا سه جلسه گفتاردرمانی در هفته نیاز دارند و این مسئله هزینه قابل توجهی برای خانواده ایجاد میکند. از سوی دیگر، پوشش بیمهای خدمات گفتاردرمانی در بسیاری از موارد کافی نیست. در هرمزگان نیز کمبود متخصصان توانبخشی حتی در بندرعباس احساس میشود و در برخی شهرها دسترسی به گفتاردرمانگر بسیار محدود است. برای نمونه، در میناب و رودان با وجود جمعیت قابل توجه، دسترسی به این خدمات دشوار است و خانوادهها گاهی برای دریافت خدمات تخصصی مجبور به طی مسافت هستند.
شما مخترع دستگاه تحریککننده عضلات خارجی در گفتاردرمانی نیز هستید. ایده این دستگاه چگونه شکل گرفت؟
این دستگاه برای افرادی طراحی شده که به دلایل اکتسابی مانند آسیب مغزی و ضربه یا مشکلات رشدی مانند فلج مغزی و برخی سندرمها، دچار ضعف عضلات صورت، دهان، زبان، نرمکام، دستها یا پاها هستند.
در کنار تمرینات درمانی، این افراد به تحریکات حسی مانند تحریک حرارتی سرد و گرم و ویبره نیاز دارند. ایده من این بود که وسیلهای طراحی شود که سه نوع تحریک مهم را در یک دستگاه داشته باشد و روند درمان را سادهتر و مؤثرتر کند.متأسفانه این دستگاه در مرحله طراحی باقی ماند. شیوع کرونا، هزینه بالای تولید، نبود حمایت کافی و مشکلات مربوط به مالکیت فکری باعث شد امکان تولید آن فراهم نشود.
چرا مداخله زودهنگام تا این اندازه اهمیت دارد؟
هرچه مداخله زودتر انجام شود، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای رشد کودک بیشتر است. در مواردی مانند اوتیسم، اختلال بلع نوزادان، کمشنوایی و آسیبهای مغزی، بهتر است مداخله از زمان تشخیص آغاز شود. در مشکلات تلفظ نیز از حدود چهار سالگی و در آپراکسی از حدود سه سالگی میتوان مداخله را شروع کرد.مداخله زودهنگام علاوه بر کمک به رشد مهارتهای کودک، میتواند به افزایش اعتمادبهنفس و ایجاد ارتباط بهتر او با خانواده و اطرافیان کمک کند.
به نظر شما مهمترین اشتباه والدین چیست؟
یکی از اشتباهات مهم، اعتماد به توصیههای سنتی یا مطالبی است که از شبکههای اجتماعی، دوستان و اطرافیان دریافت میکنند و در نتیجه مراجعه به متخصص را به تأخیر میاندازند. والدین باید بدانند که تشخیص زودهنگام لزوماً به معنای وجود یک مشکل جدی نیست؛ بلکه فرصتی برای بررسی دقیق وضعیت کودک و در صورت نیاز، آغاز بهموقع مداخله است.
اگر بخواهید سه «زنگ خطر» مهم را به والدین گوشزد کنید که نباید از کنار آنها ساده بگذرند و لازم است کودک را برای ارزیابی تخصصی نزد گفتاردرمانگر ببرند، این سه مورد چه هستند؟
اول، از دست دادن مهارتی که کودک قبلاً به دست آورده است. دوم، پاسخ ندادن به اسم همراه با تماس چشمی محدود یا توجه نامتناسب با سن. و سوم، نگفتن کلمه معنادار در حدود ۲۰ ماهگی.
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
تیراندازی در یک مایلی کاخ سفید؛ دستکم پنج نفر زخمی شدند
ثبت بیش از ۳۷ هزار مورد شبهآنفلوانزا در کشور طی یک هفته
دشت سه امتیازی شاگردان پورسبزعلی از کرج
درخواست ایران برای مقابله با استفاده نظامی از هوش مصنوعی
جمعآوری کارت جایگاههای سوخت به مرور در تمام استانها؛ به معلمان، صیادان و کادر درمان هرمزگان سهمیه جبرانی داده میشود
محدودیت ترافیکی مراسم تشییع شهدای گمنام هشت سال دفاع مقدس در بندرعباس
سازمان دریایی انگلیس درباره حادثه خلیج فارس هشدار داد
صبر مردم تمام شده
مردم هرمزگان در تنگه هرمز گلوی آمریکا را فشار دادند و در اینجا دولت گلوی مردم را فشار میدهد
آغاز طرح خرید اعتباری کالا؛ ثبتنام از امروز و شروع خرید از ۲۵ آبانماه
سیدهصدیقه موسوی سکاندار هیئت شد
ترسیم برنامههای نیمه دوم سال ۱۴۰۵
پرسپولیس، امیرحسین محمودی را به فروش گذاشت
نگاهی به کارنامه گروه ساختمانی و سرمایهگذاری طهورنیان؛ از پروژههای آپارتمانی امیرکبیر تا طراحی و اجرای ویلای مدرن در جنوب کشور
نوسازی ناوگان حمل و نقل با اعتبار ۷۰ میلیارد تومانی
کیف پول بازنشستگان فعال شد
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره میشود.