فرهنگی و هنری
معرفی کتاب اثر «تیک نات هان» تلاشی برای بازتعریف آرامش، رنج و معنای زیستن
یکی از تناقضهای زندگی معاصر این است که انسان امروز بیش از هر زمان دیگری درباره بهتر زندگی کردن میخواند، اما کمتر فرصت میکند واقعا زندگی کند. کتابها، دورهها و توصیههای فراوانی وعده میدهند که با تغییر نگرش، برنامه ریزی یا افزایش بهرهوری میتوان به رضایت بیشتری رسید. با این حال، مسئلهای که «تیک نات هان» در هنر زندگی کردن پیش میکشد، اندکی متفاوت است: شاید پیش از آنکه به دنبال زندگی بهتر باشیم، لازم باشد بفهمیم اصلا چگونه زندگی میکنیم. هنر زندگی کردن از آخرین آثار مهم تیک نات هان، راهب بودایی، نویسنده و فعال صلح ویتنامی است. کتاب در اصل بر مجموعهای از سخنرانیها و آموزههای او استوار است و هفت مفهوم بنیادین را برای بازنگری در تجربه زندگی مطرح میکند از ناپایداری و رهاکردن گرفته تا بیهدفی و پذیرش مرگ. اهمیت کتاب در این نیست که نسخهای فوری برای خوشبختی ارائه میکند. اتفاقا ارزش آن بیشتر در جایی آشکار میشود که با وعدههای رایج موفقیت فاصله میگیرد. تیک نات هان نمیگوید باید زندگی را به پروژهای برای رسیدن به آرامش تبدیل کنیم؛ بلکه میپرسد آیا خودِ میل دائمی به رسیدن، داشتن و تغییر دادن شرایط، بخشی از ناآرامی ما نیست؟ از این منظر، کتاب را میتوان در مرز میان معنویت، فلسفه و روانشناسی خواند؛ نه بهعنوان مجموعهای از دستورهای قطعی، بلکه به عنوان دعوتی برای مشاهده دقیقتر رابطه خودمان با زمان، خواستهها، رنج و دیگران. ترجمههای فارسی متعددی از این اثر منتشر شده و در میان آنها ترجمههای «امید حسینی»، «فاطمه پهلوانی» و «حسین آرا» در دسترس خوانندگان فارسیزبان قرار گرفتهاند.
زندگی در لحظه
محوریترین ایده کتاب، بازگشت به تجربه همین لحظه است اما این ایده اگر به شکل سطحی فهمیده شود، خیلی زود به همان توصیه آشنای در لحظه زندگی کن تبدیل میشود که در بسیاری از نوشته های خودیاری تکرار شده است. اهمیت نگاه تیک نات هان در این است که حضور در لحظه را صرفا یک حالت خوشایند ذهنی نمیداند. مسئله این است که بخش بزرگی از زندگی ما عملا در جایی غیر از اکنون اتفاق میافتد: در حسرت چیزی که تمام شده، نگرانی چیزی که هنوز نیامده، یا مقایسه دائمی خود با تصویری که تصور میکنیم باید از زندگی داشته باشیم. در چنین شرایطی، حتی لحظههای آرام نیز به وسیلهای برای رسیدن به هدف بعدی تبدیل میشوند. غذا خوردن باید سریعتر انجام شود، استراحت باید برای افزایش کارایی باشد و تعطیلات باید ما را برای بازگشت به کار آماده کند. زندگی، به جای آنکه تجربه شود، به مجموعهای از مراحل تبدیل میشود که باید پشت سر گذاشته شوند. تیک نات هان در برابر این منطق، بر توجه به بدن، تنفس، محیط و روابط تاکید میکند. ارزش این پیشنهاد از منظر روانشناختی نیز قابل تامل است: توجه آگاهانه میتواند فاصلهای میان تجربه و واکنش ایجاد کند. اما کتاب را نباید به دستورالعملی برای حذف اضطراب یا اندوه تقلیل داد. حضور در لحظه قرار نیست مشکلات واقعی زندگی را ناپدید کند بلکه میتواند شیوه مواجهه ما با آنها را تغییر دهد.
رنج قرار نیست فورا از زندگی حذف شود
یکی از نقاط قوت هنر زندگی کردن این است که نویسنده از وسوسه حذف کامل رنج فاصله میگیرد. در بسیاری از روایتهای رایج درباره خوشبختی، رنج نوعی اختلال تلقی میشود؛ چیزی که باید هرچه زودتر برطرف شود تا فرد بتواند دوباره به زندگی عادی بازگردد. تیک نات هان نگاه دیگری دارد: رنج بخشی از تجربه انسانی است و مسئله اصلی، رابطه ما با آن است. این دیدگاه از نظر روانشناختی اهمیت دارد، زیرا تلاش مداوم برای سرکوب تجربههای ناخوشایند گاهی خود به منبع رنج تازهای تبدیل میشود. انسانی که از غمگین بودن خود وحشت دارد، علاوه بر غم، احساس شکست نیز میکند. کسی که از اضطراب خود شرمنده است، ممکن است اضطراب ثانویهای درباره اضطرابش تجربه کند. در این چرخه، فرد دیگر فقط با یک احساس دشوار روبهرو نیست بلکه با قضاوتی دائمی درباره داشتن آن احساس نیز زندگی میکند. تیک نات هان پیشنهاد میکند به جای جنگیدن فوری با رنج، آن را مشاهده و درک کنیم. این حرف البته نباید به معنای ستایش رنج یا دعوت به تحمل منفعلانه بیعدالتی باشد. رنج روانی گاهی ریشه در شرایط اجتماعی، فقر، خشونت، تبعیض یا روابط ناسالم دارد و نمیتوان همه این مسائل را با تغییر نگرش فرد حل کرد. در همین نقطه میتوان کتاب را انتقادی خواند: آرامش درونی ارزشمند است، اما نباید به ابزاری برای سازگار کردن انسان با شرایط نامناسب تبدیل شود. ارزش واقعی این آموزه زمانی حفظ میشود که آگاهی از رنج، به فهم بهتر زندگی و رابطه با جهان منجر شود، نه به انکار علتهای واقعی رنج.
مرگ و ناپایداری
شاید یکی از جدیترین بخشهای کتاب، مواجهه با ناپایداری و مرگ باشد. فرهنگ معاصر معمولا مرگ را تا حد امکان از میدان دید روزمره کنار میزند. پیری را باید عقب انداخت، بیماری را باید پنهان کرد و مرگ اغلب موضوعی است که ترجیح میدهیم دربارهاش حرف نزنیم. نتیجه این حذف، میتواند اضطراب بیشتر در برابر همان واقعیتی باشد که نمی خواهیم ببینیم. تیک نات هان ناپایداری را صرفا به معنای از دست رفتن نمیگیرد. اگر همه چیز تغییرپذیر است، ارزش تجربه نیز دقیقا از همین تغییرپذیری ناشی میشود. رابطهها، بدن، موقعیت اجتماعی و حتی تصویری که از خودمان داریم ثابت نیستند. کتاب تلاش میکند این واقعیت را نه بهعنوان اندیشهای تاریک، بلکه به عنوان راهی برای دیدن دقیقتر زندگی مطرح کند. این نگاه میتواند در برابر یکی از فشارهای مهم زندگی امروز نیز قرار بگیرد: اجبار به ساختن یک خود ثابت و موفق. انسان باید شغل مشخص، شخصیت مشخص، ظاهر مشخص و مسیر مشخصی داشته باشد گویی هر تغییر نشانه شکست است. در چنین فرهنگی، پذیرفتن ناپایداری دشوار میشود، زیرا هویت فرد بیش از اندازه به دستاوردها و تصویر اجتماعیاش گره میخورد. با این حال، کتاب در این زمینه نیز نیازمند خوانش انتقادی است. پذیرش ناپایداری نباید به معنای بیتفاوتی نسبت به آینده یا کنار گذاشتن تلاش برای تغییر شرایط باشد. پذیرش اینکه همه چیز تغییر میکند، با تسلیم شدن در برابر هر چیزی تفاوت دارد. شاید معنای عملی این بخش آن باشد که برای ساختن زندگی، لازم نیست وانمود کنیم زندگی قابل تثبیت و تضمین است.
هنر زندگی کردن یا هنر کمتر مصرف کردن زندگی؟
عنوان کتاب ممکن است این تصور را ایجاد کند که قرار است مجموعهای از دستورهای روشن برای «خوب زندگی کردن» دریافت کنیم. اما ارزش واقعی اثر در جایی است که این انتظار را برهم میزند. تیک نات هان به جای اینکه فهرستی از دستاوردهای لازم برای یک زندگی موفق ارائه کند، پرسش را به سطح بنیادیتری میبرد: چه چیزی باعث شده تصور کنیم زندگی خوب الزاما زندگی پُرتر، سریعتر و پربازدهتر است؟ در کتاب، مفاهیمی مانند بیهدفی، بیمیلی و رهاکردن در کنار ناپایداری قرار میگیرند. این مفاهیم را میتوان نوعی مقاومت در برابر منطق دائمی بیشتر دانست بیشتر کار کردن، بیشتر داشتن، بیشتر دیده شدن و بیشتر رسیدن. در اقتصادی که میل انسان به موتور مصرف تبدیل شده، حتی آرامش نیز میتواند به کالایی تبدیل شود که باید خریداری شود. از این منظر، «هنر زندگی کردن» کتابی نیست که بهتوان آن را صرفا در قفسه کتابهای آرامش و خودیاری گذاشت. خواندن آن میتواند پرسشی اجتماعی نیز ایجاد کند: اگر انسان همیشه باید خودش را اصلاح کند تا بتواند آرام باشد، چه سهمی از اضطراب او به ساختار زندگی، مناسبات کاری و فشارهای اجتماعی مربوط است؟ شاید مهمترین پیشنهاد کتاب همین مکث باشد مکثی پیش از آنکه برای هر مسئله نسخهای تازه پیدا کنیم. تیک نات هان نمیتواند شرایط بیرونی زندگی خواننده را تغییر دهد و کتابش نیز نباید چنین وعدهای بدهد. اما میتواند توجه را به کیفیت رابطه ما با زمان، خواستهها، رنج و دیگران بازگرداند. هنر زندگی کردن در بهترین خوانش خود، کتابی درباره خوشحال بودن نیست درباره این پرسش دشوارتر است که وقتی زندگی را دیگر صرفا وسیلهای برای رسیدن به چیز دیگری نمیبینیم، چه چیزی از خودِ زندگی باقی میماند؟
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
مجمع انتخاباتی تیراندازی آبان برگزار میشود
مشاهده لاشه یک نهنگ در سواحل شهرستان بندرلنگه
برنامههای صنعت برق برای عبور از زمستان اعلام شد
سهمیه بنزین خودروهای نوشماره بالای یک میلیارد حذف میشود
تشییع و خاکسپاری شهید علی سالاری در رودان
رادان: بیرانوند از اول مهر سرباز است
پزشکیان دهلی نو را مقصد تهران ترک کرد
پزشکی قانونی قشم درباره ورود به کشتی به گل نشسته هشدار داد
علوی: قلعهنویی قرارداد سفید امضا کرده است/ در گزارش اردوهای تیم ملی اثری از فساد نیست
اجماع قدرتهای بریکس فرصتی برای خنثیسازی تحریمها و شکست محاصره
عراق زمان ازسرگیری تبادلات تجاری در گذرگاه مرزی شلمچه با ایران را اعلام کرد
اسامی دعوت شدگان به اردوى تیم ملى کشتى آزاد
رئیس سازمان بهزیستی: سهم سالمندان ایران تا سال ۱۴۳۰ به ۳۱ درصد میرسد
اعلام جرم دادستانی تهران علیه عوامل و مهمانان برنامه «با ضیا»
سه بازیکن ایران در تیم رویایی والیبال قهرمانی آسیا
اخبار مرتبط
زندگی زیر قیمت
لاشه پورپویز بدون باله هند-آرام در ساحل بندرعباس مشاهده شد
ما واقعا کی زندگی میکنیم؟
فیلم جدید اصغر فرهادی در ایران قابل دیدن شد
حضور جوانان و فعالان اجتماعی هرمزگان در پنجمین جشنواره ملی اتفاق
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره میشود.
