سرویس بین الملل
عربستان، پاکستان و ترکیه روز جمعه 16مرداد، در مکه یک توافقنامه دفاعی مشترک امضا کردند و متعهد شدند که امنیت جمعی را تقویت، همکاریهای دفاعی را تعمیق و صلح و ثبات را در منطقه و فراتر از آن ترویج کنند. توافقنامه دفاعی مشترک مکه توسط رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در جریان نشستی که در کاخ «الصفا» برگزار شد، به امضا رسید.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، روز پنجشنبه برای سفری سهروزه وارد عربستان شد، در حالی که رئیسجمهور ترکیه روز جمعه، سفری یکروزه به این کشور انجام داد. این توافق پس از نزدیک به یک سال مذاکره حاصل شد. نهایی شدن این پیمان در مکه-مقدسترین مکان در اسلام- به توافقی که بر پایه روابط نظامی دوجانبه و دیرینه بنا شده، وزنی نمادین میبخشد.
زمینههای شکلگیری توافق
در نگاه نخست، توافقنامه دفاعی مشترکی که در مکه توسط رهبران ترکیه، عربستان و پاکستان امضا شد، چشمگیر به نظر میرسد اما جنبههای نمادین در سراسر این توافق مشهود است. این توافق، در مکه، مقدسترین مکان جهان اسلام، به امضا رسیده است. عربستان بهعنوان متولی این مکان و میزبان مراسم امضا، آشکارا ذینفع اصلی این توافق محسوب میشود. از سویی پاکستان دهههاست که به نیروهای سعودی آموزش و کمکهای فنی ارائه میدهد و ترکیه و پاکستان نیز در زمینه تبادل ناوهای جنگی و هواپیماهای آموزشی همکاری داشتهاند. در سال ۲۰۲۳، ریاض با خرید پهپادهای ترکیه موافقت کرد؛ قراردادی که آنکارا آن را بزرگترین قرارداد صادرات دفاعی خود توصیف کرد.اگرچه این پیمان در شرایطی منعقد میشود که تقابل آمریکا و اسرائیل با ایران در جریان است، اما بلومبرگ در ماه ژانویه -پیش از آغاز این درگیریها- گزارش داده بود که آنکارا به دنبال پیوستن به یک پیمان دفاعی متقابل و جداگانه میان اسلامآباد و ریاض است.از جانب دیگر، ریاض در سپتامبر ۲۰۲۵، یک توافقنامه راهبردی دفاع متقابل با اسلامآباد امضا کرد و متعهد شده بودند که هرگونه حمله به یکی از این دو کشور، به منزله اقدام خصمانه علیه هر دوی آنها تلقی شود. این در حالی است که اسلامآباد به حملات نظامی ایران علیه این پادشاهی واکنشی نشان نداده است. این کشور همچنین احتمال گسترش چتر بازدارندگی هستهای خود به متحدانش را کماهمیت جلوه داده و سال گذشته در خصوص پیمان خود با عربستان اعلام کرد که تسلیحات اتمی در دستور کار یا برنامههای آنها قرار ندارد. پاکستان و ترکیه طی روزهای گذشته هر دو از ائتلاف دفاع دریایی که عربستان برای حفاظت از خطوط کشتیرانی و مسیرهای انرژی منطقه اعلام کرده، حمایت خود را ابراز داشتهاند. زمینههایی که مرحله به مرحله این سه کشور را به یکدیگر نزدیک کرده است.
ماهیت دفاعی توافق و نقش مکمل آن نسبت به ناتو
سه کشور امضا کننده توافق در بیانیه مشترکی اعلام کردند که «توافقنامه دفاع مشترک مکه» با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه تدوین شده و تصریح میکند که حمله مسلحانه علیه هر یک از این سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. با این حال، این بیانیه جزئیات تعهداتی را که هر یک از آنها پذیرفتهاند، ارائه نکرده و مشخص نیست که این توافق تا چه حد آنها را به هرگونه اقدام نظامی خاص در دفاع از یکدیگر ملزم میکند. مقامات مذکور اظهار داشتند که این توافق به جای جایگزینی ائتلافهای موجود، آنها را تکمیل و امنیت منطقه را تقویت میکند و درهای آن برای مشارکت سایر کشورهای منطقه باز است؛ آنها این توافق را «ستونی برای صلح، ثبات و امنیت در منطقه» خواندند و تأکید کردند که عضویت ترکیه در ناتو و مشارکتهای منطقهای این کشور، چارچوبهایی «مکمل و نه جایگزین» یکدیگر هستند که به تقویت روند تقسیم بار مسئولیتهای امنیتی کمک میکنند. به گفته آنها، توافق مکه «نه یک بلوک نظامی تهاجمی، نه طرحی برای مهار و نه برنامهای برای حمله نظامی»، بلکه ترتیبی دفاعی است که به ثبات منطقه و تحقق هدفِ داشتنِ «منطقهای عاری از تروریسم» کمک میکند.این مقامات تأکید کردند که توافق مذکور «هیچ کشوری را هدف قرار نمیدهد»، کانالهای گفتگو را باز نگه میدارد و بر تعهد طرفین به دفاع جمعی و امنیت متقابل بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد صحه میگذارد. آنها همچنین این پیمان را «کاملاً دفاعی» توصیف کردند که موجب تقویت همکاری در صنایع دفاعی و ارتقای قابلیتهای عملیاتی مشترک نظامی میشود. با اینکه پیمان دفاعی جدید تضمینی مشابه «ماده ۵» (پیمان ناتو) ایجاد میکند؛ بندی که بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، به منزله حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. با این حال، این توافقنامه مشخص نمیکند که در صورت حمله به یکی از این کشورها، هر یک از آنها ملزم به انجام چه نوع اقدام نظامی خواهند بود.
خاورمیانه از زمان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، نزدیک به سه سال است که در آتش درگیریها میسوزد. اسرائیل در غزه جنگ به راه انداخته، به جنوب لبنان حمله کرده و مناطقی از سوریه را به تصرف درآورده و همچنین دو عملیات هوایی علیه ایران انجام داده است. اگرچه ترکیه و پاکستان که در حاشیه خاورمیانه قرار دارند از درگیری مستقیم و عمده پرهیز کردهاند، اما هر دو مشتاق آرام کردن تنشهایی هستند که امنیت و اقتصادشان را تهدید میکند.برای عربستان، سه سال درگیری در خاورمیانه صادرات نفت و برنامههای توسعهای بلندپروازانه این کشور را به خطر انداخته و تردیدهای جدی درباره قابلیت اتکا به چتر امنیتی دیرینه ایالات متحده ایجاد کرده است. ترکیه قویاً از تلاشها برای بازسازی یک دولت واحد و دارای توان نظامی در سوریه پس از سقوط بشار اسد حمایت کرده است؛ رویکردی که آنکارا را بهطور فزایندهای در تقابل با اسرائیل قرار میدهد، چرا که اسرائیل پس از فروپاشی حکومت اسد، بخش عمدهای از زیرساختهای نظامی باقیمانده سوریه را نابود کرد و همچنان به حملات خود در داخل خاک این کشور ادامه میدهد.
با توجه به تضاد منافع در سوریه، مقامات اسرائیلی بهطور فزایندهای ترکیه را به عنوان یک تهدید راهبردی بالقوه ارزیابی میکنند. نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین اسرائیل، در ماه فوریه پا را فراتر گذاشت و ترکیه را «ایرانِ جدید» توصیف کرد و آنکارا را به تلاش برای تشکیل یک «محور خصمانه سنی با همراهی پاکستانِ هستهای» متهم ساخت. دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از اظهار نظر درباره این توافق خودداری کرد، اما این پیمان میتواند توانایی اسرائیل برای اقدام نظامی علیه همسایگانش را، بدون در نظر گرفتن احتمال واکنشی گستردهتر، با پیچیدگی مواجه کند. پاکستان نیز برای میانجیگری جهت پایان دادن به جنگ میان آمریکا و ایران تلاش کرده است، در حالی که ترکیه نقش دیپلماتیکی در مذاکرات مربوط به پایان جنگ غزه ایفا کرده است.
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
۸۸ حمله عربستان به مناطق غیرنظامی یمن طی ۲۴ ساعت گذشته
شهروند بندرعباس مدعی صعود را زمینگیر کرد
بنزین ۱۰ هزار تومانی در کارت سوخت ۱۱ استان؛ سهمیه جدید از سهمیههای قبلی کسر نمیشود
ادعای اتحادیه اروپا درباره حملات سایبری ایران
رابرت پتینسون به عنوان جیمز باند جدید انتخاب شد
زلنسکی: حملات دوربرد اوکراین به روسیه آغاز شد
ترامپ از احتمال پایان جنگ اوکراین پس از دیدار با پوتین خبر داد
برگزاری دوره مربیگری C آسیا در آذرماه
قالیباف: مذاکرات با لبنان در اولویت است
بازدید معاون وزیر ارتباطات از نقاط آسیب دیده از جنگ در سیریک
رایزنی عراقچی و عاصم منیر در پاکستان
توقف دوباره پالایش نفت در خانه/ شکست تلخ جزیره قشم در مسجدسلیمان
پرونده جنایت جنگی آمریکا در هرمزگان به دادسرای تهران ارسال شد
بازسازی تونل شهید میرزایی در محور حاجیآباد – بندرعباس
تشکیل زنجیره انسانی دانشجویی در آبهای جزیره هرمز
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره میشود.