پلاک‌کوبی درختان کهنسال بندرعباس ادامه دارد پاسداری از میراث سبـز شهر

درختان کهنسال؛ حافظان تاریخ بندرعباس

درختان کهنسال بندرعباس چیزی فراتر از توده‌هایی از برگ و شاخه‌اند؛ این درختان زنده، روایتگر قصه‌هایی از گذشته‌اند. خاطراتی از روزهای داغ تابستان که سایه‌ساری برای عابران می‌شدند، از شب‌هایی که صدای پرندگان مهاجر در شاخ و برگ‌شان طنین‌انداز بود، یا از کودکانی که زیر این درختان، خنده‌هایشان را به آسمان هدیه می‌دادند. اما امروز این درختان کهنسال، با وجود همه زیبایی و ارزششان، نیازمند توجه و حفاظت‌اند.
از همین روی، سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری بندرعباس، پروژه‌ای ویژه را برای پلاک‌کوبی و شناسایی این درختان آغاز کرده است. هدف این پروژه، نه تنها حفاظت از طبیعت شهر، بلکه پاسداری از هویت فرهنگی بندرعباس است.

روایتی از محلات قدیمی

برای درک بهتر این موضوع، سری به محلات قدیمی بندرعباس زدیم. همراه با «حمیدرضا حفاری»، رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری بندرعباس، قدم به کوچه‌های قدیمی شهر گذاشتیم؛ جایی که درختان کهنسال، سال‌هاست شاهد زندگی نسل‌های گوناگون‌اند.
محله سید کامل یکی از این مناطق است. درختان این محله با سایه‌هایی گسترده، روایتگر روزهای کودکی دهه‌های پیش‌اند. یکی از ساکنان قدیمی محله، آقای شیخ‌زاده، با اشاره به یک درخت دویست‌ساله می‌گوید: «این درخت بخشی از هویت محله ماست. پدرم می‌گفت اینجا جایی بود که در روزهای گرم، کارگران و عابران زیر سایه‌اش استراحت می‌کردند. وقتی حرف از قطع این درخت شد، همه محله به حمایت از آن برخاستند. برای ما این درخت، نمادی از استقامت و زندگی است.»
در محله پشت باغ مولوی نیز، درختانی وجود دارند که بنا بر گفته اهالی، قدمتی بیش از سیصد سال دارند. این درختان زمانی پناهگاه مسافران و کاروان‌هایی بودند که از این منطقه می‌گذشتند. یکی از ساکنان می‌گوید: «درختانی که اینجا می‌بینید، بخشی از تاریخ این سرزمین‌اند. آن‌ها برای ما فقط درخت نیستند؛ بلکه به ما یادآوری می‌کنند که چگونه زندگی در گذشته جریان داشته است.»

پروژه پلاک‌کوبی؛ تلاشی برای حفاظت از سرمایه‌های سبز

حفاری درباره جزئیات این پروژه توضیح می‌دهد: «از سال ۱۴۰۱، سازمان سیما و منظر شهرداری بندرعباس موفق شده است حدود دو هزار و هشتصد درخت میانسال و کهنسال را در مناطق مختلف شهر شناسایی و پلاک‌کوبی کند. این درختان نه تنها از نظر زیست‌محیطی ارزشمندند، بلکه بخشی از تاریخ و فرهنگ بندرعباس را در خود جای داده‌اند.» او ادامه می‌دهد: «شرایط خاص اقلیمی بندرعباس، از جمله فقر خاک و محدودیت منابع آبی، مراقبت از درختان را به چالشی بزرگ تبدیل کرده است. با این وجود، ما مصمم هستیم که این گنجینه‌های سبز را برای نسل‌های آینده حفظ کنیم. هر درخت کهنسال، همانند کتابی است که اگر از بین برود، بخشی از تاریخ ما پاک خواهد شد.»

مشارکت شهروندان، کلید موفقیت

حفاری بر نقش شهروندان در موفقیت این پروژه تأکید دارد و می‌گوید: «همکاری مردم، بزرگ‌ترین پشتوانه این طرح است. از شهروندان عزیز می‌خواهیم که هر درخت کهنسال یا میانسالی را که می‌شناسند، به ما معرفی کنند. 
سامانه پیامکی، شماره تماس و سایت سازمان برای دریافت این اطلاعات راه‌اندازی شده است.» وی با اشاره به گونه‌های شناسایی‌شده افزود: «از میان درختان شناسایی‌شده، اکالیپتوس، چریش و کنار از گونه‌های اصلی هستند. این درختان، به دلیل مقاومت بالایشان در برابر شرایط سخت آب‌وهوایی، از اهمیت زیادی برخوردارند.»

فرایند پلاک‌کوبی و خدمات مرتبط

فرایند پلاک‌کوبی شامل ثبت مشخصات درختان از جمله گونه، ارتفاع، محیط بن و سن تقریبی آن‌هاست. حفاری توضیح می‌دهد: «این اطلاعات به ما کمک می‌کند تا خدماتی مانند آبیاری، هرس و مبارزه با آفات را به صورت بهینه ارائه دهیم. همچنین، پلاک‌کوبی از قطع ناخواسته یا خودسرانه درختان جلوگیری می‌کند.» 
او تأکید کرد: «هر درختی که پلاک‌کوبی شود، بخشی از هویت و تاریخ بندرعباس است که برای همیشه ماندگار خواهد شد. شهروندان می‌توانند با معرفی درختان کهنسال به ما، در این مسیر نقش بسزایی ایفا کنند.»

اهمیت حفاظت از درختان کهنسال

درختان کهنسال نه تنها به تولید اکسیژن و بهبود کیفیت هوا کمک می‌کنند، بلکه بخشی از حافظه جمعی شهر را نیز در دل خود 
دارند.
حفاری می‌گوید: «محله‌هایی مانند سید کامل و باغ مولوی، به دلیل قدمت تاریخی‌شان، تعداد بیشتری از این درختان را در خود جای داده‌اند. اما در مناطق جدیدتر نیز باید به کاشت و نگهداری درختان توجه شود. هر درخت، داستانی برای گفتن دارد و اگر آن را از دست بدهیم، بخشی از گذشته‌مان را از دست خواهیم داد.»

میراثی برای نسل‌های آینده

پروژه پلاک‌کوبی درختان کهنسال بندرعباس، فرصتی است برای همگان که در حفاظت از میراث طبیعی شهر سهیم باشند. 
این پروژه، فراتر از یک اقدام محیط‌زیستی، حرکتی فرهنگی است که به شهروندان یادآوری می‌کند ارزش‌های طبیعی، همچون ارزش‌های تاریخی، نیازمند نگهداری و پاسداری‌اند. یکی از اهالی محله سید کامل با لبخند به درختی قدیمی اشاره می‌کند و می‌گوید: «این درخت بخشی از خاطرات کودکی ماست. وقتی به آن نگاه می‌کنم، گویی به گذشته سفر می‌کنم. ما وظیفه داریم این میراث را برای فرزندان‌مان حفظ کنیم.»
امید است که با همراهی شهروندان و مسئولان، درختان کهنسال بندرعباس، همچنان به عنوان حافظان تاریخ و فرهنگ این شهر، پابرجا بمانند. روزی خواهد رسید که هر شهروند بندرعباسی با افتخار به درختی کهنسال در محله‌اش اشاره کند و بگوید: «این درخت، بخشی از تاریخ و هویت ماست و ما آن را برای نسل‌های آینده حفظ کرده‌ایم.»